Kan je zwanger worden als je ongesteld bent? 5 bepalende factoren

Kan je zwanger worden als je ongesteld bent? Ja, maar het is niet waarschijnlijk. Een eisprong komt meestal niet tijdens je menstruatie. De valkuil is dat zaadcellen erop kunnen wachten, tot ongeveer 5 dagen. Rutgers, het Nederlandse expertisecentrum voor seksualiteit, schrijft: “Heb je een korte cyclus, dan kun je van seks nog tijdens de menstruatie al zwanger raken.”

Dus als je cyclus kort is, je menstruatie lang duurt of je vroeg ovuleert, kan seks aan het eind van je menstruatie binnen je vruchtbare dagen vallen. Ongesteld zijn is geen anticonceptie.

Wat begreep ik verkeerd over mijn eigen cyclus?

Ik kende mijn eigen vruchtbare dagen niet. Ik wist dat de eisprong ergens in het midden van een cyclus komt, en dat was zo ongeveer alles. Toen ik begon te proberen, wist ik niet hoe klein het tijdvak rond de eisprong is, en ook niet waar dat precies viel.

Ik was ervan uitgegaan dat mijn vruchtbare dagen eigenlijk uit één dag bestonden, de dag van de eisprong zelf. Ik behandelde mijn cyclus als één getal op een kalender. Mijn signalen waren niet elke maand hetzelfde. Een paar stressvolle weken, een periode waarin ik harder trainde dan normaal, zelfs reizen, en het patroon dat ik normaal herkende kwam later, vager of een paar cycli niet zo duidelijk.

Ik was me helemaal niet bewust van het echte tijdvak, of van waar het viel.

Kan je zwanger worden als je ongesteld bent? De kans in cijfers

De kans is laag in de eerste dagen van een cyclus en wordt groter naarmate de dagen verstrijken. De beste cijfers per dag die we konden vinden komen uit een heranalyse uit 2015 van twee studies in North Carolina (Li e.a., in het Engels), waarin de kans op een klinische zwangerschap na één keer onbeschermde seks werd gemodelleerd.

Bron: Li, Wilcox en Dunson, Contraception, 2015, tabel 3, alle vrouwen. Gemodelleerde schattingen bij Amerikaanse vrouwen zonder bekende vruchtbaarheidsproblemen.

Je ziet misschien 33% genoemd voor de dag van de eisprong, ook in onze gids over de vruchtbare dagen. Dat cijfer telt vanaf een gemeten eisprong. Deze cijfers tellen per cyclusdag over alle vrouwen, wanneer ze ook ovuleerden, dus de piek is lager.

Dat is ongeveer 1 op 1.000 op dag 1 en 1 op 50 op dag 7. Dit zijn gemiddelden over alle cyclusduren, niet jouw persoonlijke kans. Ze tellen cyclusdagen, geen bloedingsdagen, dus dag 7 geldt voor jouw menstruatie alleen als je dan nog bloedt.

Welke 5 dingen bepalen of je zwanger kunt worden als je ongesteld bent?

1. Hoe lang duurt je cyclus?

Hoe korter je cyclus, hoe dichter de eisprong bij je menstruatie ligt. Bij de meeste vrouwen zitten er 21 tot 35 dagen tussen de eerste dag van elke ongesteldheid (Thuisarts), en Freya zegt dat de eisprong ongeveer 14 dagen voor de eerste dag van de volgende te verwachten menstruatie plaatsvindt. Bij een cyclus van 21 dagen geeft die rekensom dag 7.

2. Hoe lang duurt je menstruatie?

Een langere menstruatie dicht de kloof van de andere kant. Volgens Thuisarts zijn de meeste vrouwen 2 tot 8 dagen achter elkaar ongesteld, en de Britse NHS noemt meestal ongeveer 5 dagen. Bij een cyclus van 24 dagen raakt een menstruatie van 5 dagen de vruchtbare dagen maar net, terwijl een menstruatie van 7 dagen ze overlapt op dag 5, 6 en 7.

3. Hoe lang kunnen zaadcellen overleven?

Zaadcellen kunnen tot ongeveer 5 dagen in het lichaam overleven, al is de kans op een zwangerschap het grootst vlak bij de eisprong. In een studie uit 1995 (Wilcox e.a., in het Engels) onder 221 vrouwen die zwanger wilden worden, ontstond een zwangerschap alleen na seks in de 6 dagen die eindigden op de eisprong, dus tot 5 dagen ervoor, en kon maar 6% van de zwangerschappen met zekerheid worden gekoppeld aan zaadcellen van 3 dagen of ouder.

4. Wanneer ovuleer je echt?

De eisprong schuift, ook bij regelmatige cycli. In een studie onder 213 vrouwen (Wilcox e.a., 2000, in het Engels) was naar schatting 2% op dag 4 al in de vruchtbare periode en 17% op dag 7, en had maar ongeveer 30% het hele tijdvak tussen dag 10 en 17. De onderzoekers zeggen het zo: “Vrouwen moeten worden geadviseerd dat de timing van hun vruchtbare tijdvak zeer onvoorspelbaar kan zijn, ook als hun cycli meestal regelmatig zijn.” (vertaald uit het Engels).

Meer over de echte signalen van de eisprong.

5. Is het bloedverlies echt een menstruatie?

Niet elk bloedverlies is een menstruatie. Zwanger of ongesteld: dat zie je niet altijd aan het bloed. Radboudumc schrijft: “Je kan wat bloedverlies hebben als de bevruchte eicel in het baarmoederslijmvlies ingroeit.” En de Britse NHS noemt een bloeding die lijkt op een heel lichte menstruatie, rond de tijd dat je ongesteld zou moeten worden, als mogelijk vroeg teken van zwangerschap. Eén kleine studie (Harville e.a., in het Engels) trok de oorzaak in twijfel, maar 14 van de 151 vrouwen met een klinische zwangerschap bloedden toch in de eerste 8 weken. Meer over innestelingsbloeding en bloedverlies bij je eisprong. Is het bloedverlies ongewoon licht of twijfel je, doe dan een zwangerschapstest. Freya schrijft: “Niet voor niets wordt het advies gegeven te wachten tot de eerste dag van een (hopelijk) uitblijvende menstruatie.” Weet je niet wanneer je ongesteld moet worden, dan noemt de Britse NHS minstens 21 dagen na onbeschermde seks.

Hoe verandert de cyclusduur je kans om zwanger te worden als je ongesteld bent?

Kan je zwanger worden als je ongesteld bent? Dat hangt vooral af van je cyclusduur: bij korte cycli kunnen een menstruatie en vruchtbare dagen overlappen. Bij een cyclus van 28 of 35 dagen laten deze rekensommen weinig of geen overlap zien.

Door ons uitgerekend, met een eisprong ongeveer 14 dagen voor je volgende menstruatie (Freya), menstruaties van 5 en 7 dagen en het tijdvak van 6 dagen uit Wilcox e.a., NEJM, 1995. Dit is rekenwerk, geen gemeten data.

Zie dit als een ruwe indicatie. In een appstudie van 612.613 ovulatoire cycli (Bull e.a., in het Engels), gefinancierd door de maker van de app, hadden cycli van 21 tot 24 dagen een geschatte eisprongdag van gemiddeld ongeveer 12,4, dus de rekensom van 14 dagen overschat waarschijnlijk de overlap bij korte cycli.

In deze aflevering van Lijf & Liefde (kanaal Mo) beantwoorden Judith en Sebastiaan vanaf 0:31 precies deze vraag, en het korte antwoord is ja: “je kan zwanger raken als je seks hebt terwijl je ongesteld ben”. Ze hebben het dan over seks zonder anticonceptie.

Mythe of feit: wat klopt er niet?

Het meeste wat je hoort is onjuist of overdreven. Tik op elke kaart.

Hoe ziet dit eruit in het echte leven?

Deze vier situaties laten de rekensommen op een kalender zien, ook wanneer je zwanger kunt worden als je ongesteld bent. Het is rekenwerk, geen persoonlijk risicocijfer.

Koper is bloedverlies, groen zijn de gebruikelijke vruchtbare dagen volgens de rekensommen hierboven, een gesplitst vakje is allebei, en een donkere rand markeert de dag van seks.

Wat als je zwanger wilt worden, of juist niet?

Tommy’s, een Britse liefdadigheidsorganisatie, zegt op de vraag of je op elk moment van je cyclus zwanger kunt worden: “Ja, maar je hebt de minste kans om zwanger te worden vlak voor of vlak na je menstruatie.” (vertaald uit het Engels).

Als je zwanger wilt worden: Thuisarts zegt dat het meestal genoeg is om ongeveer om de 2 tot 3 dagen te vrijen, en dat van de vrouwen van 35 jaar of jonger die vaak vrijen na 1 jaar 8 van de 10 zwanger zijn. Zie de vruchtbare dagen voor meer over timing.

Als je niet zwanger wilt worden: gebruik anticonceptie tijdens je hele cyclus, ook tijdens je menstruatie. Heb je seks gehad zonder anticonceptie, dan koop je de morning-afterpil bij de apotheek of drogist, zonder recept van je huisarts. Slik hem het liefst binnen 12 uur en in ieder geval binnen 5 dagen: tot 3 dagen na de seks kan de pil met levonorgestrel, tot 5 dagen na de seks de pil met ulipristal. Een koperspiraaltje beschermt nog beter en moet ook binnen 5 dagen worden geplaatst: maak daarvoor een afspraak bij je huisarts. Hoe sneller, hoe beter.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Maak een afspraak bij je huisarts als je onregelmatig ongesteld blijft of tussen je menstruaties bloed verliest. Ga ook als je menstruatie langer dan 7 dagen duurt (dat noemt de Britse NHS; volgens Thuisarts zijn de meeste vrouwen 2 tot 8 dagen ongesteld), als je al een paar maanden niet ongesteld bent geweest (de Britse NHS noemt 3 gemiste menstruaties achter elkaar), als je bloedt na seks, of als je al 1 jaar probeert zwanger te worden: “Ga naar je huisarts als je na een jaar nog niet zwanger bent.” Ben je ouder dan 35, dan is het advies al na 6 maanden onbeschermd vrijen naar de huisarts te gaan (Freya). Ben je 38 jaar of ouder en is het na minstens 1 jaar proberen niet gelukt, dan word je meestal doorverwezen naar het ziekenhuis. Maak ook meteen een afspraak als je niet weet of je een eisprong hebt of wanneer, als vrijen niet goed lukt, of als je al weet dat je vruchtbaarheidsproblemen kunt hebben.

Als je zwanger bent en bloedt (of misschien zwanger bent), geldt dit:

• Weet je dat je zwanger bent en komt er bloed uit je vagina? Bel dan direct je verloskundige of gynaecoloog (Thuisarts), ook als het maar een beetje spotting is. Heb je nog geen verloskundige, bel dan je huisarts. Buiten kantooruren, ’s nachts en in het weekend bel je de huisartsen-spoedpost (Thuisarts: spoed). Het nummer staat op de website van je eigen huisarts of huisartsen-spoedpost.
• Bel direct je verloskundige, huisarts of de huisartsen-spoedpost als je bloedt en veel bloed verliest (je moet een paar keer in 1 uur dik maandverband vervangen), heftige buikpijn hebt, je misselijk bent, je duizelig voelt of het gevoel hebt dat je flauwvalt (Thuisarts, Thuisarts over een zwangerschap buiten je baarmoeder). Heb je pijn bij je schouders terwijl je bloedt, of plotseling heel erge buikpijn waarbij je je erg duizelig of onwel voelt of flauwvalt, gaat het steeds slechter, of denk je dat je in levensgevaar bent? Bel dan meteen 112. Volgens Radboudumc kan schouderpijn met plotselinge hevige buikpijn komen door bloed in de buik als de eileider scheurt.

Veelgestelde vragen

Hoe groot is de kans om zwanger te worden als je ongesteld bent?

Bij één keer onbeschermde seks geven gemodelleerde cijfers 0,1% op cyclusdag 1, oplopend tot 2,1% op dag 7, tegen een piek van 9,7% op dag 13. Het zijn gemiddelden over alle cyclusduren en ze tellen cyclusdagen, geen bloedingsdagen, dus jouw eigen kans kan hoger of lager zijn.

Betekent ongesteld zijn dat je 100% niet zwanger bent?

Nee. Radboudumc noemt bloedverlies bij het ingroeien van de bevruchte eicel een innestelingsbloeding, en de Britse NHS noemt een bloeding die lijkt op een heel lichte menstruatie, rond de tijd dat je ongesteld zou moeten worden, als mogelijk vroeg teken van zwangerschap. In één studie noteerde 9% van de vrouwen met een klinische zwangerschap bloedverlies in de eerste 8 weken. Dat bloedverlies was meestal licht en werd waarschijnlijk niet aangezien voor een menstruatie. Is het bloedverlies ongewoon licht of twijfel je, doe dan een zwangerschapstest. Freya noemt als advies te wachten tot de eerste dag van een uitblijvende menstruatie. Weet je niet wanneer dat is, dan noemt de Britse NHS minstens 21 dagen na onbeschermde seks.

Kunnen zaadcellen overleven in menstruatiebloed?

Daar zijn geen goede directe gegevens over: onze PubMed-zoekopdrachten vonden geen studie die de overleving van menselijke zaadcellen in menstruatiebloed meet. Zaadcellen kunnen tot ongeveer 5 dagen in het lichaam overleven, en beweeglijke zaadcellen zijn teruggevonden in baarmoederhalsslijm 112 en 120 uur na inseminatie. Ga er dus niet van uit dat bloed zaadcellen doodt of wegspoelt.

Wanneer is je kans om zwanger te worden het laagst?

Tommy’s zegt dat je de minste kans hebt vlak voor of vlak na je menstruatie, al kunnen bij een korte cyclus de dagen net na een menstruatie vruchtbaar zijn. De laagste gemodelleerde cijfers zijn 0,1% op cyclusdag 1 en 2. Het laagste is niet nul, en geen enkele dag is gegarandeerd veilig, omdat het moment van de eisprong per cyclus kan verschillen.

Verder lezen: handige gidsen over zwanger worden

Meer over timing:

• Hoe lang leven zaadcellen in het lichaam van een vrouw?
• Vruchtbare dagen: wanneer is het beste moment om zwanger te worden?
• Eisprong symptomen: de echte signalen die ik miste